بعضى « 1 » از مفسرين به عموميت آيه سوره صف اعتماد نموده ، متمايل به اين نظريه شده‌اند كه آمرزش گناهان به وسيله ايمان در بين امتها فرق دارد ، به حكم اين آيه در امت اسلام باعث آمرزش همه گناهان است و در ساير امتها باعث آمرزش بعضى از گناهان مىشود كما اينكه اين ظاهر قول نوح به امتش مىباشد : * ( « يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ » ) * و قول رسولان در آيه دهم سوره ابراهيم : « يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ - خداوند شما را دعوت مىكند تا بعضى از گناهانتان را بيامرزد » و قول جن در آيه سى و يكم سوره احقاف : « يا قَوْمَنا أَجِيبُوا داعِيَ اللَّه وَآمِنُوا بِه يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ - اى قوم ما ! دعوت كننده الهى را اجابت كنيد و به او ايمان آوريد تا بعضى از گناهانتان را ببخشد » . ليكن اين نظريه درست نيست براى اينكه هر چند ظهور آيه سوره صف چنين ظهورى است ، اما مورد آن با مورد آيات ديگر تفاوت دارد ، كه بيانش گذشت . علاوه بر اين ، آيه سوره انفال صراحت داشت در مغفرت گناهان گذشته و مخاطب در آن ، كفار همين امتند . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : كلمه « من » در جمله « من ذنوبكم » اصلا براى تبعيض نيست ، تا اين همه بگو مگو راه بيندازد ، بلكه زايده است . اين سخن هم درست نيست ، براى اينكه اين كلمه در جمله اثباتى ( مثبت ) زايده واقع نمىشود و اگر بعضى از علما اين كلمه را در بعضى از جملات اثباتى زايده گرفته‌اند ، قولشان ضعيف است . و نظير اين قول در ضعف ، قول كسى « 3 » است كه گفته : كلمه « من » بيانيه است . و قول آن ديگرى « 4 » كه گفته : اين كلمه براى ابتداى غايت است . * ( « وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ أَجَلَ اللَّه إِذا جاءَ لا يُؤَخَّرُ لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » ) * در اين آيه تاخير مرگ تا اجلى معين را نتيجه عبادت خدا و تقوى و اطاعت رسول دانسته ، و اين خود دليل بر اين است كه دو اجل در كار بوده ، يكى اجل مسمى ، يعنى معين ، كه از آن ديگرى دور تر و طولانىتر است ، و ديگرى اجلى كه معين نشده و كوتاهتر از اولى است . بنا بر اين ، خداى تعالى در اين آيه كفار را وعده داده كه اگر صاحب ايمان و تقوا و اطاعت شوند ، اجل كوتاهترشان را تا اجل مسمى تاخير مىاندازد ، و جمله * ( « إِنَّ أَجَلَ اللَّه . . . » ) * ، اين تاخير انداختن را تعليل مىكند ، در نتيجه منظور از اجل اللَّه كه وقتى برسد ديگر عقب

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 70 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 360 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 70 . ( 4 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 69 .